5275 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik süreleri hesaplanır.
İnfaz (Ceza İndirimi) Süresi Nedir?
İnfaz süresi hesaplama, mahkeme tarafından verilen hapis cezasının ne kadar süreyle cezaevinde geçirileceğini belirleyen hesaplamadır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, cezanın infaz rejimini düzenleyen temel kanundur.
Türk ceza hukuku sisteminde verilen cezanın tamamı cezaevinde geçirilmez. Cezanın belirli bir kısmının iyi halli olarak infaz edilmesi halinde koşullu salıverilme (şartla tahliye) imkânı bulunmaktadır. Koşullu salıverilme, hükümlünün cezaevindeki davranışları ve belirli sürelerin geçmesi koşuluyla uygulanır.
İnfaz hesaplamasının doğru yapılması, hükümlüler ve yakınları için büyük önem taşır. Koşullu salıverilme tarihi, denetimli serbestlik süresi ve cezaevinde kalınacak net süre, infaz hesaplamasının konusunu oluşturur.
Koşullu Salıverilme Oranları
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesine göre koşullu salıverilme oranları suç türüne göre farklılık gösterir. Genel kural olarak hapis cezasının 2/3'ünün iyi halli olarak çekilmesi halinde koşullu salıverilme hakkı doğar.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 30 yıl, müebbet hapis cezasında 24 yıl fiilen cezaevinde kalınması gerekir. Terör suçları, cinsel istismar suçları ve uyuşturucu ticareti gibi katalog suçlarda koşullu salıverilme oranı 3/4 olarak uygulanır.
Mükerrirlere özgü infaz rejiminde ise koşullu salıverilme oranı 3/4'tür. Ayrıca iyi hal kararı daha sıkı değerlendirilir ve denetimli serbestlik süresi daha uzun tutulur.
Çocuk hükümlüler için koşullu salıverilme oranı daha avantajlıdır: süreli hapis cezasının 1/2'sinin çekilmesiyle koşullu salıverilme hakkı doğar.
Denetimli Serbestlik Uygulaması
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden önce hükümlünün toplum içinde denetim altında bırakılmasıdır. 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi denetimli serbestliğin koşullarını düzenler.
Genel kural olarak koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala açık cezaevine ayrılan ve iyi halli olan hükümlüler denetimli serbestlikten yararlanabilir. Denetimli serbestlik süresince hükümlü belirli yükümlülüklere (imza atma, elektronik kelepçe vb.) uyar.
Denetimli serbestlik hükümlerinin ihlali halinde geri kalan ceza cezaevinde infaz edilir. Bu nedenle denetimli serbestlik kurallarına harfiyen uyulması büyük önem taşır.
İnfaz İndirimi (HAGB, Erteleme, Adli Para Cezası)
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): 2 yıl veya altındaki hapis cezalarında mahkeme, denetim süresince yeni suç işlenmemesi halinde hükmü açıklamama kararı verebilir. HAGB kararıyla ceza infaz edilmez.
Cezanın Ertelenmesi: 2 yıl ve altındaki hapis cezaları (kast olan suçlarda), 3 yıl ve altındaki hapis cezaları (taksirli suçlarda) denetim süresine tabi olarak ertelenebilir. Ertelenen ceza, denetim süresi iyi halle tamamlanırsa infaz edilmiş sayılır.
Adli Para Cezasına Çevirme: Kısa süreli hapis cezaları (1 yıl ve altı) adli para cezasına çevrilebilir. Hükümlü para cezasını öderse hapis cezası infaz edilmez. Ödenmemesi halinde para cezası hapis cezasına çevrilerek infaz edilir.
Tüm bu infaz alternatifleri, somut olayın özelliklerine ve sanığın durumuna göre mahkeme tarafından değerlendirilir. Her alternatifin kendine özgü koşulları ve sonuçları vardır.
Tutukluluk Süresinin Mahsubu
Ceza muhakemesi süresinde tutuklulukta geçirilen süreler, mahkûmiyet halinde infaz süresinden mahsup edilir. Yani tutukluluk süresi çekilen cezadan düşülür.
Mahsup işleminde tutukluluk süresi gün hesabıyla ceza süresinden indirilir. Birden fazla suçtan mahkûmiyet halinde mahsup, en ağır cezadan yapılır.
İnfaz Süresi Nasıl Hesaplanır?
- Mahkûmiyet cezası ve suç türü girilir (standart / mükerrir / terör).
- Tutukluluk süresi düşülerek net infaz süresi hesaplanır.
- Suç türüne göre koşullu salıverilme oranı (2/3 veya 3/4) uygulanır.
- Denetimli serbestlik süresi (1-2 yıl) koşullu salıverilme tarihinden geriye sayılır.
- İyi hâl günleri ve ek indirimler hesaba katılır.
- Fiili tahliye tarihi ve cezaevinde kalınacak süre gösterilir.
Yasal Dayanak: 5275 sayılı CGTİHK md. 107-108
Sık Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme oranı nedir?
Standart suçlarda cezanın 2/3'ü iyi hâlle infaz edilince koşullu salıverilme hakkı doğar. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste 30 yıl, müebbet hapiste 24 yıl infaz şartı aranır. Terör ve örgütlü suçlarda oran 3/4'e yükselir.
Denetimli serbestlik süresi ne kadar?
Hükümlü, koşullu salıverilme tarihinden önce 1 yılını (iyi hâl şartıyla 2 yıla uzatılabilir) denetimli serbestlik kapsamında dışarıda geçirebilir. Açık cezaevine ayrılma hakkı kazanmış olma ön koşuldur.
5 yıl hapis cezasında cezaevinde ne kadar kalınır?
5 yıllık cezada 2/3 infaz oranı uygulandığında: 5 × 2/3 = 3 yıl 4 ay infaz. Denetimli serbestlik 1 yıl düşürüldüğünde fiili cezaevi süresi 2 yıl 4 ay olur. Suç türüne ve iyi hâl durumuna göre değişir.
Mükerrirler için infaz oranı nasıl uygulanır?
Birinci tekrarda koşullu salıverilme oranı 3/4'e yükselir. İkinci tekrarda 4/5 oranı uygulanır. Suç işleme eğilimi devam edenlerde ise koşullu salıverilme kaldırılabilir.
Terör suçlarında infaz nasıl uygulanır?
Terör ve örgütlü suç mahkûmiyetlerinde koşullu salıverilme oranı 3/4 olarak uygulanır. Denetimli serbestlik hakkından yararlanamaz veya çok kısıtlı yararlanılır.
Tutukluluk süresi infaz hesabına dahil edilir mi?
Evet, mahkûmiyet öncesinde tutuklulukta geçirilen süre toplam infaz süresinden düşülür. Bu nedenle hesaplamaya başlamadan önce tutukluluk süresini girmeniz gerekir.
Cezaevinde kalınacak süre nasıl hesaplanır?
Toplam ceza × infaz oranı = koşullu salıverilme tarihi; bu tarihten 1 yıl geriye gidilince denetimli serbestlik başlangıcı bulunur. Tutukluluk süresi düşülüp iyi hâl günleri eklenerek fiili çıkış tarihi belirlenir.
Hangi suçlarda koşullu salıverilme uygulanmaz?
Kasten öldürme, işkence, cinsel suç gibi belirli ağır suçlarda ya özel infaz oranları uygulanır ya da TCK md. 25 uyarınca koşullu salıverilme tamamen kaldırılabilir. 5275 s. CGTİHK md. 107/16 kapsamındaki suçlar bu gruba girer.
Örnek 1: 6 Yıl Hapis — Genel İnfaz
Genel infaz rejimine tabi 6 yıl hapis cezası alan bir hükümlünün infaz süresi:
| Verilen Ceza | 6 yıl hapis |
| Koşullu Salıverilme Oranı | 2/3 |
| Cezaevinde Kalınacak Süre | 6 × 2/3 = 4 yıl |
| Denetimli Serbestlik | 1 yıl |
| Fiili Cezaevi Süresi | 4 − 1 = 3 yıl |
Sonuç: Hükümlü iyi halli olması halinde 3 yıl fiilen cezaevinde kalır, 1 yıl denetimli serbestlik, 2 yıl koşullu salıverilme denetim süresini toplum içinde geçirir.
Örnek 2: 12 Yıl Hapis — Katalog Suç (3/4 Oran)
Terör suçundan 12 yıl hapis cezası alan hükümlünün infaz süresi:
| Verilen Ceza | 12 yıl hapis |
| Koşullu Salıverilme Oranı | 3/4 (katalog suç) |
| Cezaevinde Kalınacak Süre | 12 × 3/4 = 9 yıl |
| Denetimli Serbestlik | Koşullarına göre değişir |
Sonuç: Katalog suçlarda koşullu salıverilme oranı daha yüksek olduğundan hükümlü daha uzun süre cezaevinde kalır.
Suç Türü İnfaz Oranını Değiştirir
Her suçun infaz oranı aynı değildir. Terör, cinsel istismar, uyuşturucu ticareti gibi katalog suçlarda 3/4 oran uygulanır. Doğru hesaplama için suç türünü doğru tespit edin.
Denetimli Serbestlik Otomatik Değildir
Denetimli serbestlik hakkı otomatik olarak tanınmaz. Açık cezaevine ayrılma ve iyi hal koşullarını sağlamak gerekir.
Tutukluluk Süresi Mahsup Edilir
Yargılama süresince tutuklulukta geçen süre, mahkûm olunan cezadan düşülür. Infaz hesabında tutukluluk süresini dahil etmeyi unutmayın.
İlgili Hukuki Terimler
- Koşullu Salıverilme
- Hapis cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi halli olarak çeken hükümlünün, geri kalan süreyi toplum içinde denetim altında geçirmesidir.
- Denetimli Serbestlik
- Koşullu salıverilme tarihinden önce hükümlünün belirli yükümlülükler altında toplum içinde bırakılmasıdır.
- HAGB
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması — 2 yıl ve altı cezalarda hükmün ertelenip denetim süresince açıklanmamasıdır.
- Mükerrir
- Daha önce kesinleşmiş hapis cezası bulunan ve yeniden suç işleyen kişi. Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır.
- Katalog Suç
- Kanunda özel olarak sayılan ve daha ağır infaz rejimine tabi tutulan suçlardır (terör, cinsel istismar vb.).
- Adli Para Cezası
- Kısa süreli hapis cezasının para cezasına çevrilmesidir. Ödenmemesi halinde tekrar hapis cezasına dönüşür.
İlgili Hesaplama Araçları
İlgili Hukuki Terimler
Yasal Kaynaklar
- 5275 sayılı CGTİHK
- 5237 sayılı TCK