4721 sayılı TMK'ya göre yasal miras payı ve saklı pay oranı hesaplama. Yasal mirasçı zümreleri, altsoy-üstsoy-eş pay oranları ve tasarruf edilebilir kısmı detaylı olarak öğrenin.
Miras ve Saklı Pay Nedir?
Miras hukuku, kişinin ölümü veya gaipliğine karar verilmesi halinde mal varlığının kimlere ve ne oranda intikal edeceğini düzenleyen hukuk dalıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 495-682. maddeleri miras hükümlerini içerir.
Saklı pay (mahfuz hisse), miras bırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi ile dahi ihlal edemeyeceği, kanun tarafından belirli mirasçılara güvence altına alınmış asgari miras payıdır. Saklı pay, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlayan en önemli kurumdur.
Saklı pay hakkına sahip mirasçılar: altsoy (çocuklar, torunlar), anne-baba ve sağ kalan eştir. 2007 yılında yapılan kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır.
Yasal Miras Payı Oranları
Yasal miras payları mirasçı zümrelerine göre belirlenir. Birinci zümre altsoy (çocuklar ve onların altsoyu), ikinci zümre anne-baba (ve onların altsoyu), üçüncü zümre büyükanne-büyükbabadır.
Sağ kalan eşin yasal miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: Altsoy ile birlikte 1/4, anne-baba ile birlikte 1/2, büyükanne-büyükbaba ile birlikte 3/4, hiçbir zümre mirasçısı yoksa tamamıdır.
Altsoy (birinci zümre) varken ikinci ve üçüncü zümre mirasçıları miras hakkına sahip değildir. Zümre sistemi, bir üst zümrenin varlığı halinde alt zümrelerin mirasçılığını engeller.
Saklı Pay Oranları (TMK md. 506)
TMK md. 506'ya göre saklı pay oranları: Altsoy için yasal miras payının 1/2'si, anne-baba için yasal miras payının 1/4'ü, sağ kalan eş için birlikte olduğu zümreye göre yasal miras payının tamamı veya 3/4'üdür.
Tasarruf edilebilir kısım = Tereke değeri − Toplam saklı pay. Miras bırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesi ile serbestçe tasarrufta bulunabilir.
Saklı payın ihlal edilmesi halinde saklı pay sahibi mirasçılar, tenkis davası açarak saklı paylarının tamamlanmasını talep edebilir. Tenkis davası zamanaşımı: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 10 yıldır.
Tereke ve Miras Paylaşımı Süreci
Tereke, miras bırakanın ölüm anındaki mal varlığının aktif ve pasiflerinin toplamıdır. Miras paylaşımı çoğunlukla mirasçılar arasında yapılan miras taksim sözleşmesi ile gerçekleştirilir.
Miras taksim sözleşmesi tüm mirasçıların katılımıyla yapılır ve yazılı şekle tabidir. Bir mirasçının itiraz etmesi halinde sulh hukuk mahkemesinden mirasın paylaştırılmasını talep etmek mümkündür.
Mirasın reddi 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak yapılır. Terekenin borca batık olması halinde miras, kanuni olarak reddedilmiş sayılır (hükmi red).
Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik
Türk hukukunda üç vasiyetname türü vardır: el yazılı vasiyetname (tamamı miras bırakanın el yazısıyla, tarihli ve imzalı), resmi vasiyetname (noter veya sulh hakimi huzurunda iki tanıkla) ve sözlü vasiyetname (yakın ölüm tehlikesi gibi olağanüstü hallerde).
Vasiyetname ile saklı pay ihlal edilmişse saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açabilir. Vasiyetnamenin iptali ise şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı hallerinde talep edilebilir.
Vasiyetnamenin açılması, miras bırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesince yapılır. Bilinen mirasçılar ve ilgililer çağırılarak vasiyetname okunur ve bir örneği tebliğ edilir.
Miras Saklı Payı Nasıl Hesaplanır?
- Tereke (net miras malvarlığı) değeri belirlenir; borçlar düşülür.
- Sağlığında yapılan bağışlar terekeye eklenerek hesap tabanı oluşturulur.
- Yasal mirasçılar ve TMK zümre sırası tespit edilir.
- Her mirasçının yasal miras payı oranı (eş 1/4, altsoy 3/4 gibi) hesaplanır.
- TMK md. 506'ya göre saklı pay oranları uygulanır (altsoy: 1/2, anne-baba: 1/4).
- Tasarruf edilebilir kısım = Tereke − Toplam saklı pay; tenkis miktarı gösterilir.
Yasal Dayanak: 4721 sayılı TMK md. 495-574
Sık Sorulan Sorular
Saklı pay nedir?
Saklı pay, miras bırakanın vasiyetname veya bağış yoluyla ihlal edemeyeceği, altsoy, anne-baba ve eşe kanunla güvence altına alınmış asgari miras payıdır. TMK md. 506'da oranları düzenlenmiştir.
Saklı pay oranları 2026 nasıl hesaplanır?
Altsoy için yasal payın 1/2'si, anne-baba için 1/4'ü saklı pay olarak korunur. Sağ kalan eş için saklı pay, birlikte mirasçı olduğu kişiye göre değişir: altsoy varsa yasal payının tamamı, diğer hallerde yasal payının 3/4'ü.
1.000.000 TL'lik mirasın saklı pay paylaşımı nasıl olur?
1.000.000 TL tereke, eş + 2 çocuk varsa: Eş'in yasal payı 1/4 = 250.000 TL, çocuklar 3/4 = 750.000 TL (her biri 375.000 TL). Altsoy saklı payı yasal payın 1/2'si = çocuk başına 187.500 TL minimum güvenceli.
Tasarruf edilebilir kısım nedir?
Miras bırakanın saklı paylar düşüldükten sonra vasiyetname veya bağış ile serbestçe dağıtabileceği kısımdır. Formül: Tasarruf edilebilir kısım = Tereke − Toplam saklı pay tutarı.
Tenkis davası nedir ve ne zaman açılır?
Saklı payı ihlal eden tasarrufların (bağış, vasiyetname) saklı paya tecavüz eden kısmının iptali için açılan davadır. Saklı pay sahibi mirasçı, mirasın açılmasından itibaren 1 yıl (ve her hâlde 10 yıl) içinde açmalıdır.
Kardeşler saklı pay hakkına sahip midir?
Hayır. 2007 yılında yapılan TMK değişikliğiyle kardeşler saklı pay hakkını kaybetmiştir. Artık yalnızca altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş saklı pay hakkına sahiptir.
Sağlığında yapılan bağışlar saklı paya dahil edilir mi?
Evet. Miras bırakan sağlığında yaptığı bağışlar tereke değerine eklenerek saklı pay hesaplanır (tenkis hesabı). Ölümden önceki 1 yıl içindeki bağışlar öncelikli olarak tenkise tabi tutulur.
Hangi mirasçı zümresi önce miras alır?
TMK'da zümre sistemi uygulanır: 1. zümre altsoy (çocuklar), 2. zümre anne-baba ve onların altsoyu, 3. zümre büyükanne-büyükbaba. Üst zümre varken alt zümre miras alamaz; eş ise her zümrede miras alır.
Örnek 1: Eş + 2 Çocuk
1.000.000 TL tereke, sağ kalan eş ve 2 çocuk varken miras paylaşımı:
| Tereke | 1.000.000 TL |
| Eş Yasal Payı | 1/4 = 250.000 TL |
| Her Çocuğun Payı | 3/8 = 375.000 TL |
| Eş Saklı Payı | 250.000 × 1 = 250.000 TL |
| Altsoy Saklı Payı | 750.000 × 1/2 = 375.000 TL |
| Tasarruf Edilebilir Kısım | 1.000.000 − 625.000 = 375.000 TL |
Sonuç: Miras bırakan en fazla 375.000 TL'lik kısmı vasiyetname ile başkalarına bırakabilir. Geri kalan saklı pay sahiplerine aittir.
Örnek 2: Eş + Anne-Baba
800.000 TL tereke, sağ kalan eş ve anne-baba varken miras paylaşımı:
| Tereke | 800.000 TL |
| Eş Yasal Payı | 1/2 = 400.000 TL |
| Anne Payı | 1/4 = 200.000 TL |
| Baba Payı | 1/4 = 200.000 TL |
| Eş Saklı Payı | 400.000 × 1 = 400.000 TL |
| Anne-Baba Saklı Payı | 400.000 × 1/4 = 100.000 TL |
| Tasarruf Edilebilir Kısım | 800.000 − 500.000 = 300.000 TL |
Sonuç: İkinci zümrede anne-baba ile birlikte eşin saklı payı tamamı olarak korunur.
Kardeşlerin Artık Saklı Payı Yoktur
2007 yılındaki kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Kardeşler yasal mirasçı olabilir ancak saklı pay talep edemez.
Tenkis Davası Zamanaşımına Dikkat
Saklı payın ihlalini öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl zamanaşımı vardır.
Mirasın Reddi 3 Ay İçinde Yapılmalı
Mirasın gerçek reddi için ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvuru şarttır.
El Yazılı Vasiyetnamede Şekil Şartı Kesindir
El yazılı vasiyetnamenin tamamı miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı, tarih ve imza içermelidir. Aksi halde geçersizdir.
İlgili Hukuki Terimler
- Saklı Pay
- Miras bırakanın tasarruflarıyla ihlal edemeyeceği, kanunla güvence altına alınmış asgari miras payıdır.
- Tereke
- Miras bırakanın ölüm anındaki aktif ve pasif mal varlığının tümüdür.
- Tenkis Davası
- Saklı payı ihlal edilen mirasçının, miras bırakanın tasarruflarının indirilmesini talep ettiği davadır.
- Zümre Sistemi
- Mirasçıları belirleyen sistem; birinci zümre (altsoy), ikinci zümre (anne-baba), üçüncü zümre (büyükanne-büyükbaba) olarak sıralanır.
- Tasarruf Edilebilir Kısım
- Terekenin saklı paylar düşüldükten sonra kalan ve miras bırakanın serbestçe tasarrufta bulunabileceği kısmıdır.
İlgili Hesaplama Araçları
İlgili Hukuki Terimler
Yasal Kaynaklar
- 4721 sayılı TMK md. 495-574