GVK hükümlerine göre stopaj, KDV ve damga vergisi kesintileri hesaplanarak net/brüt tutar oluşturulur.
Serbest Meslek Makbuzu Nedir?
Serbest meslek makbuzu, avukat, doktor, mühendis, mali müşavir gibi serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında düzenlediği belgedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi serbest meslek makbuzunu düzenler.
Makbuzda brüt ücret, gelir vergisi stopajı, KDV ve damga vergisi gibi kesinti kalemleri ayrı ayrı gösterilir. Ödeme yapan taraf stopajı kesmekle ve vergi dairesine yatırmakla yükümlüdür.
Avukatlar açısından serbest meslek makbuzu özel önem taşır. Hem sözleşmesel [vekalet ücretleri](/hesaplamalar/vekalet-ucreti) hem de karşı vekalet ücretleri için makbuz düzenlenmesi gerekmektedir.
Stopaj (Gelir Vergisi Kesintisi)
Stopaj, serbest meslek kazancı üzerinden ödeme yapan tarafça kesilen gelir vergisidir. GVK md. 94'e göre stopaj oranı %20'dir.
Stopaj, brüt tutar üzerinden hesaplanır. Yapılan kesinti, ödeme yapan tarafça muhtasar beyanname ile vergi dairesine beyan edilir ve ödenir.
Serbest meslek erbabı, yıl sonunda gelir vergisi beyannamesi verirken yıl içinde kesilen stopajları mahsup eder. Fazla kesilen tutar varsa iade talep edilebilir.
KDV Hesaplaması
Serbest meslek hizmetlerinde [KDV](/hesaplamalar/kdv-hesaplama) oranı %20'dir. KDV, brüt tutar üzerinden hesaplanarak makbuzda ayrıca gösterilir.
KDV dahil ve KDV hariç hesaplama ayrımı önemlidir. Anlaşma yapılırken ücretin KDV dahil mi hariç mi olduğu açıkça belirtilmelidir.
Damga Vergisi
Serbest meslek makbuzlarında [damga vergisi](/hesaplamalar/damga-vergisi), brüt tutar üzerinden binde 9,48 oranında uygulanır. Damga vergisi, makbuzu düzenleyen serbest meslek erbabı tarafından ödenir.
Damga vergisi, makbuzun düzenlendiği ayı izleyen ayın 26. gününe kadar beyan edilip ödenir. Damga vergisi beyannamesinin süresi içinde verilmemesi halinde vergi ziyaı cezası uygulanır.
Brütten Nete ve Netten Brüte Hesaplama
Brütten nete hesaplama: Brüt tutar üzerinden stopaj, KDV ve damga vergisi ayrı ayrı hesaplanarak net ödeme tutarı bulunur. Net = Brüt − Stopaj + KDV − Damga Vergisi formülü kullanılır.
Netten brüte hesaplama: Anlaşılan net tutar üzerinden geriye doğru brüt tutar ve tüm kesinti kalemleri hesaplanır. Bu hesaplama, "eline ne geçecek" sorusunun cevabını verir.
İki yönlü hesaplama, avukat ve müvekkil arasındaki ücret anlaşmasında sıklıkla kullanılır. Müvekkil genellikle KDV dahil toplam ödeyeceği tutarı, avukat ise eline geçecek net tutarı bilmek ister.
Serbest Meslek Makbuzunun Zorunlu Unsurları (VUK 236)
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi, serbest meslek makbuzunda bulunması zorunlu unsurları sıralar: Makbuzu düzenleyenin adı/soyadı, adresi ve vergi dairesi ile sicil numarası; alınan paranın tutarı (yazı ve rakamla); brüt tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopajı; KDV ayrı satırda; varsa damga vergisi; tarih ve sıra numarası; çift nüsha düzenlenmesi zorunludur.
Avukatlar için dikkat noktası: Hem kendi müvekkiliyle aralarındaki sözleşmesel vekalet ücreti (anlaştıkları ücret) hem de mahkeme tarafından hükmolunan karşı vekalet ücreti için ayrı ayrı makbuz düzenlenmesi gerekir. Karşı vekalet ücreti davada aleyhine hükmedilen karşı taraftan tahsil edilir; bu tutar için de stopaj ve KDV hesaplanır.
Makbuz, iki nüsha düzenlenir. Bir nüsha ödeme yapana verilir, bir nüsha koçan olarak saklanır. 5 yıl saklama yükümlülüğü mevcuttur. Makbuzun koçandan koparılmaması veya eksik düzenlenmesi vergi ziyaı sayılır.
Avukat Makbuzunda Özellikler: Karşı Vekalet Ücreti
Dava sonucunda mahkeme tarafından hükmolunan karşı vekalet ücreti, avukatlık sözleşmesinden bağımsız olarak AAÜT'e göre belirlenir ve karşı taraftan tahsil edilir. Bu ücret stopaja tabidir: Karşı taraf şirket (tüzel kişi) ise stopaj keserek yatırır; karşı taraf gerçek kişi ise avukat stopajı kendisi beyan eder.
İcra yoluyla tahsil edilen karşı vekalet ücretlerinde makbuz düzenlenmesi pratikte gecikebilir. Ancak KDV açısından vergiyi doğuran olay ödeme tarihidir; her ne kadar makbuz gecikmeli düzenlenebilse de KDV beyan dönemini kaçırmamak önemlidir.
[Arabuluculuk](/hesaplamalar/arabuluculuk-ucreti) ücretleri için de serbest meslek makbuzu düzenlenir. Avukat, hem arabuluculuk sonucundaki anlaşma ücretini hem de etkin katılım ücretini ayrı makbuzlarla belgelendirir.
e-Serbest Meslek Makbuzu Zorunluluğu
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), brüt geliri belirli sınırı aşan serbest meslek erbapları için e-serbest meslek makbuzu (e-SMM) kullanımını zorunlu kılmaktadır. Avukatlar dahil çoğu serbest meslek sahibi bu kapsama girmektedir.
e-SMM, GİB portal sistemi veya entegratör yazılımlar üzerinden düzenlenir. Kağıt makbuz düzenleme yükümlülüğü yerini e-SMM'ye bırakmıştır. e-SMM düzenlemeden kağıt makbuz kesen mükellefler usulsüzlük cezasıyla karşılaşır.
Pratik avantajlar: e-SMM muhasebe entegrasyonu sağlar, otomatik defter kaydı imkânı sunar ve GİB'e anlık bildirim yapıldığından muhtasar beyanname hazırlığını kolaylaştırır. e-Dönüşüm danışmanından teknik destek alınması önerilir.
Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Hesaplanır?
- Brüt ücret (hizmet bedeli KDV hariç) veya net tutar girilir.
- Brüt ücret × %20 = KDV tutarı; KDV dahil toplam hesaplanır.
- Brüt ücret × %20 = Stopaj (gelir vergisi tevkifatı).
- Brüt ücret × binde 9,48 = Damga vergisi.
- Net ödeme = KDV dahil tutar − Stopaj − Damga vergisi.
- Tüm kalemlerin dökümlü özeti ve yıllık projeksiyon oluşturulur.
Yasal Dayanak: 193 sayılı GVK md. 94 / 213 sayılı VUK / 488 sayılı DVK
Sık Sorulan Sorular
Serbest meslek makbuzu nasıl hesaplanır?
Brüt ücret + %20 KDV = KDV dahil tutar; buradan %20 stopaj ve binde 9,48 damga vergisi kesilir. Net ödeme = KDV dahil tutar − stopaj − damga vergisi. Hesaplayıcıya brüt veya net girince tüm kalemler otomatik çıkar.
50.000 TL brüt makbuzda kesintiler nasıl çıkar?
50.000 TL brüt: KDV = 10.000 TL → KDV dahil 60.000 TL. Stopaj = 50.000 × %20 = 10.000 TL. Damga vergisi = 50.000 × binde 9,48 = 474 TL. Net ödeme = 60.000 − 10.000 − 474 = 49.526 TL.
Stopaj oranı serbest meslek için kaç yüzde?
Serbest meslek kazançlarında stopaj oranı %20'dir (GVK md. 94/2). Bu oran avukat, doktor, danışman, mimar ve diğer tüm serbest meslek erbabı için geçerlidir.
KDV dahil mi hesap yapılır?
Serbest meslek hizmetleri %20 KDV'ye tabidir. Makbuzda hem KDV hariç (brüt ücret) hem KDV dahil tutar gösterilir. Stopaj ve damga vergisi KDV hariç brüt tutar üzerinden hesaplanır.
Damga vergisi serbest meslek makbuzunda kaç binde?
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na göre serbest meslek makbuzlarında brüt ücret üzerinden binde 9,48 oranında damga vergisi kesilir. Bu tutar brüt makbuz bedelinden ayrıca kesilerek vergi dairesine yatırılır.
Netten brüte makbuz nasıl hesaplanır?
Net tutar biliniyorsa: Brüt = Net / (1 − stopaj oranı − damga vergisi oranı). Basit ifadeyle: 40.000 TL net için brüt yaklaşık 40.000 / 0,7952 ≈ 50.300 TL olarak çıkar. Hesaplayıcı bu ters hesaplamayı otomatik yapar.
Avukat makbuzunda vergi avantajı var mı?
Avukat baro pulu (TBB aidatı) ve mesleki giderleri makbuz tutarından düşerek vergi matrahını azaltabilir. Ancak stopaj kesmede bu indirimler uygulanmaz; kesintiler brüt tutar üzerinden yapılır.
Stopajı kim öder ve vergi dairesine kim yatırır?
Stopajı hizmeti alan (işveren, kurum, şirket) keser ve muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırır. Serbest meslek erbabı aldığı net tutardan ayrıca stopaj ödemez; stopaj kaynakta kesilmiş sayılır.
Makbuz hesaplama programı nasıl kullanılır?
HakHesap serbest meslek makbuzu hesaplama aracına brüt veya net tutarı girin, hesaplayıcı stopaj (%20), KDV (%20) ve damga vergisi (binde 9,48) kalemlerini otomatik hesaplayıp dökümlü sonuç gösterir.
Örnek 1: 50.000 TL Brüt Makbuz
50.000 TL brüt ücret üzerinden serbest meslek makbuzu kesinti kalemleri:
| Brüt Ücret | 50.000 TL |
| Stopaj (%20) | 10.000 TL |
| KDV (%20) | 10.000 TL |
| Damga Vergisi (‰9,48) | 474 TL |
| Net Ödeme | 50.000 − 10.000 − 474 = 39.526 TL |
| Toplam Fatura (KDV dahil) | 60.000 TL |
Sonuç: Müvekkil toplam 60.000 TL öder (50.000 TL + 10.000 KDV). Avukatın eline 39.526 TL net geçer.
Örnek 2: 30.000 TL Net İstek
Avukatın eline 30.000 TL net geçmesi istendiğinde gereken brüt tutar:
| İstenen Net | 30.000 TL |
| Brüt Tutar | ≈ 37.943 TL |
| Stopaj (%20) | ≈ 7.589 TL |
| Damga Vergisi | ≈ 360 TL |
| KDV | ≈ 7.589 TL |
Sonuç: Net 30.000 TL elde etmek için yaklaşık 37.943 TL brüt tutar gerekir. Müvekkil KDV dahil yaklaşık 45.531 TL öder.
Stopaj Oranı %20'dir
Serbest meslek kazançlarında gelir vergisi stopajı brüt tutar üzerinden %20 olarak uygulanır.
KDV Ayrıca Hesaplanır
KDV brüt ücret üzerine ayrıca eklenir. Brüt ile net arasındaki fark stopaj ve damga vergisidir; KDV müşteriden tahsil edilir.
Damga Vergisini Unutmayın
Serbest meslek makbuzlarında binde 9,48 oranında damga vergisi uygulanır. Küçük tutarlarda bile ihmal edilmemelidir.
İlgili Hukuki Terimler
- Stopaj
- Serbest meslek kazancı üzerinden kaynakta kesilen gelir vergisidir. Oran %20'dir.
- Serbest Meslek Makbuzu
- Serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında düzenlediği vergi belgesidir.
- Brüt Tutar
- Kesintiler yapılmadan önceki toplam hizmet bedelidir.
- Net Tutar
- Stopaj ve damga vergisi düşüldükten sonra serbest meslek erbabının eline geçen tutardır.
- Muhtasar Beyanname
- Stopaj olarak kesilen vergilerin ödeme yapan tarafça vergi dairesine beyan edildiği beyannamedir.
İlgili Hesaplama Araçları
İlgili Hukuki Terimler
Yasal Kaynaklar
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 94
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu